کراتین چیست؟

آشنایی کامل با پروتئین سازنده مو، پوست و ناخن

کراتین (Keratin) یک پروتئین ساختاری بسیار مقاوم است که بخش مهمی از بافت‌های محافظتی بدن انسان و بسیاری از جانوران را تشکیل می‌دهد. این ماده، نقش اساسی در استحکام، انعطاف‌پذیری و محافظت از سلول‌ها دارد و پایه‌ی اصلی مو، ناخن و لایه بیرونی پوست است.

کراتین دقیقاً چه نوع پروتئینی است؟

کراتین در گروه «پروتئین‌های فیبری» قرار می‌گیرد؛ یعنی ساختاری رشته‌ای و محکم دارد. این ویژگی باعث می‌شود در برابر کشش، فشار و آسیب‌های محیطی مقاومت بالایی داشته باشد.

این پروتئین در سلول‌هایی به نام «کراتینوسیت» ساخته می‌شود که در لایه‌های بیرونی پوست حضور دارند.

---

کراتین کجاهای بدن وجود دارد؟

🎧 چرا از صدای ضبط‌ شده‌ی خودمان خوشمان نمی‌آید؟

تقریباً برای همه پیش آمده:
یک ویس می‌فرستی… بعد گوش می‌کنی و با خودت می‌گی:
«این صدای منه؟! 😳»

و معمولاً هم نتیجه اینه: خوشمان نمی‌آید. اما جالب اینجاست که بقیه مردم صدای ما را کاملاً عادی می‌دانند! پس مشکل از کجاست؟

جواب کوتاه: ما صدای واقعی خودمان را هرگز در حالت عادی نمی‌شنویم.

🧠 مغز ما دو نسخه از صدایمان می‌شنود

وقتی حرف می‌زنیم، صدا از دو مسیر به گوش داخلی می‌رسد:

1️⃣ مسیر هوایی (Air Conduction)

همان مسیری که صدای بقیه را می‌شنویم.
صدا از دهان خارج می‌شود → در هوا حرکت می‌کند → وارد گوش می‌شود.

این همان صدایی است که دستگاه ضبط صدا ثبت می‌کند.

2️⃣ مسیر استخوانی (Bone Conduction)

چرا مغز ما اخبار منفی را بیشتر باور می‌کند؟

تا به حال دقت کرده‌اید که یک خبر بد می‌تواند تمام روزتان را خراب کند، اما چند خبر خوب تأثیر خیلی کمتری روی حال‌وهوایتان دارند؟
یا اینکه وقتی تیترهای خبری را می‌بینید، ناخودآگاه بیشتر جذب خبرهای نگران‌کننده، ترسناک یا خشم‌برانگیز می‌شوید؟

این موضوع تصادفی نیست. مغز انسان به طور طبیعی طوری طراحی شده که به اطلاعات منفی حساس‌تر باشد. در روان‌شناسی به این پدیده می‌گویند:

«سوگیری منفی‌گرایی» (Negativity Bias)

یعنی مغز ما اطلاعات منفی را:

• سریع‌تر تشخیص می‌دهد

• عمیق‌تر پردازش می‌کند

• و ماندگارتر به خاطر می‌سپارد

اما چرا؟

مغز ما برای بقا ساخته شده، نه برای خوشحال بودن

در طول بیشتر تاریخ تکامل انسان، دنیا جای امنی نبوده است.
برای نیاکان ما، نادیده گرفتن یک تهدید می‌توانست مرگبار باشد، اما نادیده گرفتن یک اتفاق خوب معمولاً خطری نداشت.

فرض کنید انسانی اولیه دو صدا می‌شنود:

• صدای پرنده‌ها

• صدای خش‌خش علف‌ها که ممکن است نشانه حضور یک شکارچی باشد

اگر او نسبت به صدای دوم حساس‌تر نباشد، ممکن است زنده نماند.
در نتیجه، مغز انسان به‌مرور طوری تکامل پیدا کرده که اول تهدید را ببیند، بعد بقیه چیزها را.

این همان پایه زیستی سوگیری منفی‌گرایی است.

---

نقش آمیگدال: دکمه هشدار مغز

فایده های خواب برای مغز

خواب دیدن چه فایده‌ای برای مغز دارد؟

مقدمه

همهٔ ما تجربه کرده‌ایم: در میانهٔ شب، در جهانی دیگر قدم می‌زنیم. گاهی پرواز می‌کنیم، گاهی با عزیزانی که دیگر در کنارمان نیستند صحبت می‌کنیم، و گاهی در کابوس‌های عجیب گرفتار می‌شویم. این جهانِ «رویا» از دیرباز ذهن انسان را مشغول کرده است. اما علم امروز چه می‌گوید؟ آیا خواب دیدن فقط یک سرگرمی بی‌معناست یا فایده‌ای واقعی برای مغز و بدن دارد؟

مغز در هنگام خواب

برخلاف تصور رایج، مغز در خواب خاموش نمی‌شود؛ بلکه وارد حالت‌های متفاوت فعالیت می‌شود.

• خواب انسان چرخه‌ای است شامل خواب سبک، خواب عمیق و خواب REM (حرکت سریع چشم).

• رویاها بیشتر در مرحلهٔ REM رخ می‌دهند، زمانی که مغز تقریباً به اندازهٔ بیداری فعال است.

• در این مرحله، نواحی مربوط به هیجان، حافظه و خلاقیت پرکارتر می‌شوند، در حالی که بخش منطقی و تحلیلی مغز کمی آرام‌تر است.

---

فواید خواب دیدن برای مغز

دندان نیش چیست؟

دندان‌ها از مهم‌ترین اجزای دستگاه گوارش انسان و بسیاری از جانوران هستند که نه‌تنها در خرد کردن و جویدن غذا نقش اساسی دارند، بلکه در گفتار، زیبایی چهره و حتی هویت فردی نیز اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کنند. در میان دندان‌ها، دندان نیش جایگاه خاصی دارد. این دندان‌ها نه‌تنها در ظاهر دهان برجسته و مشخص‌اند، بلکه از نظر تکاملی و کارکردی هم اهمیت زیادی داشته‌اند.

جایگاه و تعداد دندان‌های نیش

دندان نیش (Canine) معمولاً تیزتر و بلندتر از بقیه دندان‌هاست و برای پاره کردن و نگه داشتن غذا به‌کار می‌رود. در انسان‌ها:

• در هر فک (بالا و پایین) دو دندان نیش وجود دارد.

• در مجموع چهار دندان نیش داریم: دو دندان نیش بالا (سمت راست و چپ) و دو دندان نیش پایین.

کورتیزول چیست؟

کورتیزول چیست؟ هورمون استرس و تنظیم‌کننده‌ی انرژی بدن

مقدمه

وقتی با استرس، نگرانی یا حتی یک فعالیت بدنی شدید روبه‌رو می‌شویم، بدن ما وارد حالتی آماده‌باش می‌شود. یکی از اصلی‌ترین عوامل این واکنش، هورمونی به نام کورتیزول (Cortisol) است. این هورمون که گاهی به آن «هورمون استرس» هم می‌گویند، نقشی حیاتی در تنظیم انرژی، متابولیسم و واکنش بدن به شرایط محیطی دارد. اما کورتیزول فقط به استرس محدود نمی‌شود؛ این هورمون بخشی جدایی‌ناپذیر از ساعت زیستی بدن است و تقریباً بر همه‌ی اندام‌ها اثر می‌گذارد.

کورتیزول چیست و کجا تولید می‌شود؟

کورتیزول یک هورمون استروئیدی است که توسط غدد فوق کلیوی (آدرنال) تولید می‌شود. این غدد کوچک درست بالای کلیه‌ها قرار دارند. ترشح کورتیزول تحت کنترل محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال (HPA axis) انجام می‌گیرد.

• هیپوتالاموس: سیگنال استرس یا نیاز بدن را دریافت می‌کند.

• هیپوفیز: هورمون ACTH ترشح می‌کند.

• غده آدرنال: کورتیزول آزاد می‌کند.

---

نقش‌های اصلی کورتیزول در بدن

ملاتونین چیست؟

ملاتونین چیست؟ هورمون تاریکی و تنظیم‌کننده‌ی ساعت زیستی

مقدمه

وقتی شب فرا می‌رسد و تاریکی همه جا را می‌پوشاند، بدن ما هم تغییراتی را تجربه می‌کند. یکی از مهم‌ترین این تغییرات، ترشح هورمون ملاتونین است؛ هورمونی که به آن «هورمون خواب» یا «هورمون تاریکی» هم گفته می‌شود. ملاتونین نقشی اساسی در تنظیم چرخه‌ی خواب و بیداری دارد و به بدن کمک می‌کند زمان استراحت و بازسازی خود را تشخیص دهد. اما ملاتونین فقط یک «کلید خوابیدن» نیست؛ بلکه تأثیرات گسترده‌ای بر سلامت بدن، سیستم ایمنی و حتی پیری دارد.

ملاتونین چیست و کجا تولید می‌شود؟

ملاتونین (به انگلیسی: Melatonin)) یک هورمون طبیعی است که عمدتاً در غده‌ی صنوبری (پینه‌آل) مغز تولید می‌شود. این غده‌ی کوچک درست بین دو نیم‌کره‌ی مغزی قرار دارد و وقتی تاریکی شب از طریق شبکیه‌ی چشم حس می‌شود، فرمان تولید ملاتونین را صادر می‌کند.

• شب: سطح ملاتونین بالا می‌رود و باعث احساس خواب‌آلودگی می‌شود.

• روز: نور خورشید ترشح آن را مهار می‌کند و سطح ملاتونین پایین می‌آید.

به همین دلیل، ملاتونین نوعی «ساعت درونی» برای بدن ماست که ریتم شبانه‌روزی یا همان سیرکادین ریتم را تنظیم می‌کند.

---

نقش ملاتونین در بدن

دندان چیست؟

دندان چیست؟ بررسی علمی، ساختار و اهمیت آن

دندان یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های بدن انسان و بسیاری از حیوانات است. دندان‌ها نه تنها در جویدن و خرد کردن غذا نقش دارند، بلکه در گفتار، زیبایی چهره و سلامت کلی بدن نیز تأثیر دارند. اما دندان چیزی فراتر از یک تکه سخت در دهان است؛ این عضو پیچیده ترکیبی از بافت‌های زنده، مواد معدنی و سلول‌های تخصصی است که عملکردهای متنوعی را به عهده دارند.

۱. تعریف علمی دندان

دندان (Tooth) یک ساختار سخت و معدنی در دهان است که برای برش، خرد کردن و آسیاب کردن غذا طراحی شده و در برخی گونه‌ها برای دفاع یا شکار نیز استفاده می‌شود. دندان‌ها علاوه بر وظیفهٔ مکانیکی، نقش حسی و بیولوژیکی مهمی دارند.

---

۲. ساختار دندان

سفر غذا در بدن انسان

از نخستین لقمه تا آخرین مرحله‌ی دفع

🔸 مرحلهٔ ۱: دهان – آغاز هضم

وقتی لقمه‌ای غذا وارد دهان می‌شود، فرایند گوارش آغاز می‌شود.
در دهان، دو فرایند مهم هم‌زمان رخ می‌دهد:

۱.1. جویدن (مکانیکی):

دندان‌ها غذا را تکه‌تکه و خرد می‌کنند. این کار سطح غذا را افزایش می‌دهد تا آنزیم‌ها بهتر به آن دسترسی پیدا کنند.

۱.2. آغشته شدن به بزاق (شیمیایی):

غدد بزاقی (پاروتید، ساب‌ماندیبولار، ساب‌لینگوال) بزاق ترشح می‌کنند که حاوی:

• آنزیم آمیلاز بزاقی (پتیالین): برای تجزیه نشاسته به قندهای ساده‌تر

• مخاط (موکوس): برای لغزنده‌کردن غذا و شکل‌گیری لقمه (بولوس)

در پایان، لقمه‌ای نیمه‌مایع، نرم و گردشده به‌وجود می‌آید.

---

🔸 مرحلهٔ ۲: گلو و مری – حرکت به‌سمت معده

با بلعیدن، لقمه وارد حلق (فارینکس) می‌شود و سپس از طریق مری (ازوفاگوس) به سمت معده می‌رود.

• اپی‌گلوت (درپوش نای): هنگام بلع بسته می‌شود تا غذا وارد نای و ریه‌ها نشود.

• حرکات دودی مری (Peristalsis): انقباضات موزونی که لقمه را به پایین می‌رانند.

---

🔸 مرحلهٔ ۳: معده – جایی برای هضم پروتئین

آیا خواب فقط برای استراحت است؟

کشف‌های علمی درباره‌ی یکی از مرموزترین رفتارهای زنده‌ها

مقدمه: چرا اصلاً می‌خوابیم؟

ما یک‌سوم عمرمان را در خواب سپری می‌کنیم. حتی موجوداتی که مدام در خطر شکار شدن هستند — مانند موش یا آهو — باز هم باید بخوابند.
اگر خواب فقط برای «استراحت» بود، چرا مغز در خواب به شدت فعال است؟
و چرا نداشتن خواب، کشنده است؟

در دهه‌های اخیر، علم نشان داده که خواب نه‌تنها استراحت نیست، بلکه یکی از پرمصرف‌ترین و حیاتی‌ترین فعالیت‌های مغز و بدن است.

بخش اول: خواب چطور کار می‌کند؟

خواب چند مرحله دارد:

1. NREM (خواب بدون حرکات سریع چشم):

   • مرحلهٔ آرام‌سازی و کند شدن فعالیت مغز

   • بدن استراحت می‌کند، فشار خون و ضربان قلب کاهش می‌یابد

2. REM (خواب با حرکات سریع چشم):

   • زمان رؤیا دیدن

   • مغز به اندازه‌ی بیداری فعال است

   • حافظه و احساسات بازسازی می‌شوند

این چرخه‌ها در طول شب چندین بار تکرار می‌شوند، و هرکدام نقش خاصی در فرآیندهای روانی و زیستی دارند.