گردش خون چیست؟

گردش خون فرایندی حیاتی در بدن انسان است که طی آن خون توسط قلب در سراسر بدن به گردش درمی‌آید تا اکسیژن، مواد غذایی، هورمون‌ها و سایر مواد لازم را به سلول‌ها برساند و مواد زائد مانند دی‌اکسیدکربن را از آن‌ها دور کند.

بدون گردش خون، سلول‌ها در مدت کوتاهی از بین می‌روند و حیات امکان‌پذیر نخواهد بود.

اجزای اصلی سیستم گردش خون

سیستم گردش خون از سه بخش اصلی تشکیل شده است:

1. قلب

قلب یک پمپ عضلانی قوی است که با هر ضربان، خون را به داخل رگ‌ها می‌فرستد.

2. خون

مایعی حیاتی که شامل:

• گلبول‌های قرمز (حمل اکسیژن)

• گلبول‌های سفید (دفاع ایمنی)

سرطان تخمدان چیست؟

سرطان تخمدان (Ovarian Cancer) نوعی سرطان بدخیم است که از سلول‌های تخمدان‌ها آغاز می‌شود. تخمدان‌ها دو اندام کوچک در دو طرف رحم هستند که نقش مهمی در تولید تخمک و هورمون‌های زنانه (استروژن و پروژسترون) دارند.

سرطان تخمدان به دلیل علائم مبهم و تشخیص دیرهنگام، یکی از خطرناک‌ترین سرطان‌های زنان محسوب می‌شود.

اهمیت سرطان تخمدان

• اغلب در مراحل اولیه بدون علامت یا با علائم خفیف است

• در بسیاری از موارد در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شود

• میزان مرگ‌ومیر آن نسبت به سایر سرطان‌های دستگاه تناسلی زنان بالاتر است

---

انواع سرطان تخمدان

سرطان چیست؟

سرطان به مجموعه‌ای از بیماری‌ها گفته می‌شود که در آن‌ها رشد و تقسیم سلول‌ها از کنترل طبیعی بدن خارج می‌شود. سلول‌های سرطانی می‌توانند به بافت‌های اطراف حمله کنند و حتی از طریق خون یا سیستم لنفاوی به سایر اندام‌ها گسترش یابند؛ فرآیندی که به آن متاستاز گفته می‌شود.

---

سلول طبیعی در برابر سلول سرطانی

در بدن سالم:

• سلول‌ها طبق برنامه رشد می‌کنند

• در زمان مشخص تقسیم می‌شوند

• سلول‌های پیر یا آسیب‌دیده از بین می‌روند (مرگ برنامه‌ریزی‌شده یا آپوپتوز)

در سرطان:

• سلول‌ها بی‌وقفه و بدون نیاز بدن تکثیر می‌شوند

• فرمان مرگ سلولی را نادیده می‌گیرند

• می‌توانند به بافت‌های سالم آسیب بزنند

---

علت ایجاد سرطان

پزشکی چیست؟

 

---

پزشکی چیست؟ هنر، علم و رسالتِ خدمت به انسان

پزشکی (Medicine) بیش از یک حرفه یا رشته علمی؛ مجموعه‌ای از دانش‌ها، فنون و ارزش‌های اخلاقی است که هدف نهایی آن حفظ و ارتقای سلامت، پیشگیری و درمان بیماری‌ها و کاهش رنج انسان‌هاست. پزشکی در تقاطع علوم پایه (مثل زیست‌شناسی و شیمی)، علوم انسانی (مثل اخلاق و روانشناسی) و فناوری قرار دارد.

تاریخچه پزشکی: از کهن‌ترین تمدن‌ها تا امروز

تاریخ پزشکی، آیینه‌ای از تلاش بشر برای درک بدن و مقابله با رنج است.

۱. دوران باستان و تمدن‌های نخستین (قبل از میلاد تا حدود ۵۰۰ میلادی):

• مصر باستان: جراحی‌های محدود، استفاده از گیاهان دارویی، اولین متون پزشکی مانند "پاپیروس ادوین اسمیت".

• بین‌النهرین: قانون حمورابی شامل قوانینی برای جراحان و مجازات خطای آنان.

• هند باستان: سوشروتا، پدر جراحی پلاستیک و چشم‌پزشکی، کتاب "سوشروتا سامهیتا".

اثر پلاسبو چیست؟

اثر پلاسبو: چرا مغز ما می‌تواند داروی تقلبی را واقعی کند؟

---

🔹 مقدمه

تصور کن بیماری به تو قرصی می‌دهد و می‌گوید این دارو بهترین درمان برای درد توست. تو آن را می‌خوری و پس از مدتی واقعاً احساس بهتری پیدا می‌کنی. اما کمی بعد می‌فهمی که آن قرص فقط یک تکه شکر یا آرد فشرده بوده! این همان پدیده‌ی شگفت‌انگیز و علمی است که آن را اثر پلاسبو (Placebo Effect) می‌نامند.

پلاسبو نشان می‌دهد که ذهن انسان نه‌تنها بر احساسات و رفتار تأثیر می‌گذارد، بلکه می‌تواند به شکل واقعی بر بدن اثر بگذارد — تا حدی که گاهی «داروی تقلبی» کارایی واقعی پیدا می‌کند.

🔹 پلاسبو چیست؟

• واژه‌ی Placebo از لاتین می‌آید به معنی «راضی خواهم کرد».

• در پزشکی، پلاسبو هر ماده یا درمان بی‌اثر است: قرص بدون ماده فعال، تزریق آب‌نمک یا حتی عمل جراحی نمایشی!

• نکته‌ی عجیب: در بسیاری موارد، بیماران بعد از دریافت پلاسبو واقعاً بهبود پیدا می‌کنند.

---

🔹 اثر پلاسبو چگونه کشف شد؟

کورتیزول چیست؟

کورتیزول چیست؟ هورمون استرس و تنظیم‌کننده‌ی انرژی بدن

مقدمه

وقتی با استرس، نگرانی یا حتی یک فعالیت بدنی شدید روبه‌رو می‌شویم، بدن ما وارد حالتی آماده‌باش می‌شود. یکی از اصلی‌ترین عوامل این واکنش، هورمونی به نام کورتیزول (Cortisol) است. این هورمون که گاهی به آن «هورمون استرس» هم می‌گویند، نقشی حیاتی در تنظیم انرژی، متابولیسم و واکنش بدن به شرایط محیطی دارد. اما کورتیزول فقط به استرس محدود نمی‌شود؛ این هورمون بخشی جدایی‌ناپذیر از ساعت زیستی بدن است و تقریباً بر همه‌ی اندام‌ها اثر می‌گذارد.

کورتیزول چیست و کجا تولید می‌شود؟

کورتیزول یک هورمون استروئیدی است که توسط غدد فوق کلیوی (آدرنال) تولید می‌شود. این غدد کوچک درست بالای کلیه‌ها قرار دارند. ترشح کورتیزول تحت کنترل محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال (HPA axis) انجام می‌گیرد.

• هیپوتالاموس: سیگنال استرس یا نیاز بدن را دریافت می‌کند.

• هیپوفیز: هورمون ACTH ترشح می‌کند.

• غده آدرنال: کورتیزول آزاد می‌کند.

---

نقش‌های اصلی کورتیزول در بدن

ملاتونین چیست؟

ملاتونین چیست؟ هورمون تاریکی و تنظیم‌کننده‌ی ساعت زیستی

مقدمه

وقتی شب فرا می‌رسد و تاریکی همه جا را می‌پوشاند، بدن ما هم تغییراتی را تجربه می‌کند. یکی از مهم‌ترین این تغییرات، ترشح هورمون ملاتونین است؛ هورمونی که به آن «هورمون خواب» یا «هورمون تاریکی» هم گفته می‌شود. ملاتونین نقشی اساسی در تنظیم چرخه‌ی خواب و بیداری دارد و به بدن کمک می‌کند زمان استراحت و بازسازی خود را تشخیص دهد. اما ملاتونین فقط یک «کلید خوابیدن» نیست؛ بلکه تأثیرات گسترده‌ای بر سلامت بدن، سیستم ایمنی و حتی پیری دارد.

ملاتونین چیست و کجا تولید می‌شود؟

ملاتونین (به انگلیسی: Melatonin)) یک هورمون طبیعی است که عمدتاً در غده‌ی صنوبری (پینه‌آل) مغز تولید می‌شود. این غده‌ی کوچک درست بین دو نیم‌کره‌ی مغزی قرار دارد و وقتی تاریکی شب از طریق شبکیه‌ی چشم حس می‌شود، فرمان تولید ملاتونین را صادر می‌کند.

• شب: سطح ملاتونین بالا می‌رود و باعث احساس خواب‌آلودگی می‌شود.

• روز: نور خورشید ترشح آن را مهار می‌کند و سطح ملاتونین پایین می‌آید.

به همین دلیل، ملاتونین نوعی «ساعت درونی» برای بدن ماست که ریتم شبانه‌روزی یا همان سیرکادین ریتم را تنظیم می‌کند.

---

نقش ملاتونین در بدن

👓 عینک چیست؟ داستانی از دیدن دوباره

مقدمه

انسان همیشه در پی دیدن بهتر بوده است؛ از تماشای ستارگان گرفته تا خواندن حروف ریز کتاب‌ها. اما وقتی چشم دچار ضعف می‌شود، چه می‌توان کرد؟
عینک پاسخی هوشمندانه به همین نیاز انسانی است: ابزاری ساده، اما تحول‌آفرین؛ ابزاری که میلیون‌ها نفر را قادر ساخته تا دنیا را با وضوح ببینند.

عینک چیست و چگونه کار می‌کند؟

عینک ابزاری است شامل یک یا دو عدسی که در یک قاب قرار گرفته‌اند و جلوی چشم پوشیده می‌شوند تا نقایص بینایی مانند دوربینی، نزدیک‌بینی یا آستیگماتیسم را اصلاح کنند.

مکانیزم علمی:

عدسی‌های عینک با شکستن (شکست دادن) مسیر پرتوهای نور، کمک می‌کنند که تصویر درست روی شبکیه (retina) چشم تشکیل شود، نه جلوتر یا عقب‌تر از آن. این کار باعث وضوح تصویر و کاهش فشار بر عضلات چشم می‌شود.

---

انواع اختلالات بینایی که با عینک اصلاح می‌شوند

سفر غذا در بدن انسان

از نخستین لقمه تا آخرین مرحله‌ی دفع

🔸 مرحلهٔ ۱: دهان – آغاز هضم

وقتی لقمه‌ای غذا وارد دهان می‌شود، فرایند گوارش آغاز می‌شود.
در دهان، دو فرایند مهم هم‌زمان رخ می‌دهد:

۱.1. جویدن (مکانیکی):

دندان‌ها غذا را تکه‌تکه و خرد می‌کنند. این کار سطح غذا را افزایش می‌دهد تا آنزیم‌ها بهتر به آن دسترسی پیدا کنند.

۱.2. آغشته شدن به بزاق (شیمیایی):

غدد بزاقی (پاروتید، ساب‌ماندیبولار، ساب‌لینگوال) بزاق ترشح می‌کنند که حاوی:

• آنزیم آمیلاز بزاقی (پتیالین): برای تجزیه نشاسته به قندهای ساده‌تر

• مخاط (موکوس): برای لغزنده‌کردن غذا و شکل‌گیری لقمه (بولوس)

در پایان، لقمه‌ای نیمه‌مایع، نرم و گردشده به‌وجود می‌آید.

---

🔸 مرحلهٔ ۲: گلو و مری – حرکت به‌سمت معده

با بلعیدن، لقمه وارد حلق (فارینکس) می‌شود و سپس از طریق مری (ازوفاگوس) به سمت معده می‌رود.

• اپی‌گلوت (درپوش نای): هنگام بلع بسته می‌شود تا غذا وارد نای و ریه‌ها نشود.

• حرکات دودی مری (Peristalsis): انقباضات موزونی که لقمه را به پایین می‌رانند.

---

🔸 مرحلهٔ ۳: معده – جایی برای هضم پروتئین

آیا خواب فقط برای استراحت است؟

کشف‌های علمی درباره‌ی یکی از مرموزترین رفتارهای زنده‌ها

مقدمه: چرا اصلاً می‌خوابیم؟

ما یک‌سوم عمرمان را در خواب سپری می‌کنیم. حتی موجوداتی که مدام در خطر شکار شدن هستند — مانند موش یا آهو — باز هم باید بخوابند.
اگر خواب فقط برای «استراحت» بود، چرا مغز در خواب به شدت فعال است؟
و چرا نداشتن خواب، کشنده است؟

در دهه‌های اخیر، علم نشان داده که خواب نه‌تنها استراحت نیست، بلکه یکی از پرمصرف‌ترین و حیاتی‌ترین فعالیت‌های مغز و بدن است.

بخش اول: خواب چطور کار می‌کند؟

خواب چند مرحله دارد:

1. NREM (خواب بدون حرکات سریع چشم):

   • مرحلهٔ آرام‌سازی و کند شدن فعالیت مغز

   • بدن استراحت می‌کند، فشار خون و ضربان قلب کاهش می‌یابد

2. REM (خواب با حرکات سریع چشم):

   • زمان رؤیا دیدن

   • مغز به اندازه‌ی بیداری فعال است

   • حافظه و احساسات بازسازی می‌شوند

این چرخه‌ها در طول شب چندین بار تکرار می‌شوند، و هرکدام نقش خاصی در فرآیندهای روانی و زیستی دارند.